Zijn psychologen erger dan graaiende tandartsen?

Een zorgzaam pleidooi

Geschreven door Jeroen Coelen op 15 juni 2020 Leestijd: 12 minutes

Wat heb je!?

Sinds mijn twaalfde levensjaar jaar heb ik zeven verschillende psychische diagnoses mogen ontvangen. Onder andere vond de autisme specialist licht autisme, de ADHD expert vond ADHD, de man die veel met burn-outs werkte vond een burn-out, de in depressie gespecialiseerde zag terugkerende depressies, de vrouw die vaak met angststoornissen werkte herkende angsten. Men zegt wel eens 'Iedereen heeft een handleiding', nou, die van mij is DSM-5. Dit kan twee dingen betekenen: De huisarts is goed in doorverwijzen (zo slecht hij is zich aan een agenda te houden), of de psycholoog een 'self-fulfilling prophecy’?

Wetenschappelijk gezien zou een ratjetoe aan diagnoses minimaal argwaan moeten opwekken. Wanneer je iedere keer een ander resultaat krijgt, suggereert het dat óf methode niet deugt. Óf dat ik een soort elektron, zo'n klein natuurkundig deeltje in een molecuul, ben. Afhankelijk van het experiment gedraagt een elektron zich namelijk soms als een golf (die kennen we bijvoorbeeld van geluid) en soms als een deeltje (laten we zeggen een kleine knikker). Dit heet de golf-deeltje-dualiteit, waar grote namen als Einstein, Planck (van die jofele constante) en Bohr bijdragen aan leverden. Je denkt nu vast: "natuurkunde gebruiken om je psychische gemoedstoestand te duiden, dat riekt naar autisme, Jeroen.” Dat is precies wat ik wil voorkomen. Daarbovenop: het is dus niet (alleen) autisme, ik heb zoveel labels gehad dat ik, het elektron, niet kan 'kiezen', zo ver dat kan.

Het elektron kan niet kiezen, 'hét elektron’ is immers niet vrouwelijk maar onzijdig. Dit is even goedkoop seksistisch scoren en sluit niet aan bij wie ik ben. Ik kan eigenlijk ook niet goed kiezen en ben zover ik weet een man. Ik pleit al jaren voor een wet die broodjeszaken verplicht een groot rad-van-fortuin-achtig wiel neerzetten waar alle broodjes op staan. Wanneer je afrekent mag je een zwiep aan het wiel geven, het lot van het wiel kiest je broodje. Hiermee besparen we een hoop tijd en nodeloze overpeinzingen als mensheid. Maar daar hoor je in Den Haag weer helemaal niks over.

Als je altijd maar met dezelfde bril naar mensen kijkt, ga je ongetwijfeld bij veel mensen die patronen zien. In het klein gebeurde dit onlangs bij mij. Ik had zo met een narcist te maken - nee ik keek niet in de spiegel, dat vind ik flauw, lezer. Ik wist niet dat die persoon in kwestie een narcist was, totdat iemand me na mijn klaagzang een artikel over narcisten toestuurde. Die persoon leek aan de hand van dat artikel bijzonder veel op een narcist. En warempel, niet alleen die persoon in kwestie. De hele wereld bevatte in mijn ogen ineens een hoop narcisten. Nu denk ik dat degene die ik in de politiek wist te spotten daadwerkelijk narcistische trekken hadden. Maar ik viel in de val van het wel heel makkelijk dat net vergaarde label aan mensen te hangen, zogeheten 'confirmation bias'. Nu heeft een psycholoog hier iets langer voor gestudeerd, 4 jaar maar liefst. Ik vind dat betrekkelijk kort, voordat je mag gaan morrelen aan het zijn van een mens. Dit merkte ik toen ik ooit een psycholoog van 1 jaar jonger tegenover mij zat.

Ik dwaal af - waag het om iets over de chaotische ADHD'er te mompelen. Waar wil je naartoe, Jeroen? Ik wil naar het volgende: Hoe een elektron zich gedraagt lijkt afhankelijk van de bril waarmee je kijkt. Evenzo gaat dit ook op voor de psychologie, blijkt uit mijn empirie. Alleen hebben we dan niet de golf-deeltje-dualiteit, maar het autisme-ADHD-depressie-angst-pluralisme.

Het lijkt alsof er altijd wel een diagnose uitrolt, net als je bij alchemie altijd wel een stukje materiaal overhoudt. Ik vraag me af hoe vaak er geen diagnose uit komt: “Joh, rare vent, maar ik weet het niet.” Die bescheidenheid ben ik persoonlijk nooit tegengekomen, eerder het tegenovergestelde: “Je eerdere diagnose van ADHD klopt niet, ik denk dat je licht autistisch bent.” Zelfs de vorige diagnoses uit het raam gooien. Nu zal ze in haar hoofd ongetwijfeld een duidend narratief hebben. Initieel ging ik mee, maar na een maand of twee percipieerde ik die narratief meer als listige retoriek. Ik vroeg me af: Waarom is deze diagnose meer waar dan die andere?

Om deze alchemie tegen te gaan, heeft een groepje psychologen officiële stoornissen gemaakt. Een officiële stoornis is een verzamelingen van symptomen, die ze in DSM-5 ironisch genoeg dwangmatig autistisch hebben platgeslagen. Een aardige podcast die o.a. hier over gaat is hier te vinden. De S staat voor 'Statistical', wat suggereert dat ze het wel geprobeerd hebben het een exact randje te geven, mensen (zorgverzekeraars) willen immers houvast. Vragenlijsten die ik meermaals heb moeten invullen dienen hiervoor, maar is de menselijke, psychische ervaring te vatten in 40 multiple choice vragen? Ik geloof dat je zeker verschillen kan vinden met zo’n vragenlijst, maar beslissend is het niet. Een psycholoog zegt niet “Die vrouw is 8 depressief, toe maar, deze man is een schamele 2 depressief.”

Het is niet dat ik ontken dat er mensen bestaan met psychische aandoeningen. Ik geloof dat er erg expliciete voorbeelden zijn van mensen met ADHD, autisme of depressie. Het probleem zit hem in de aparte gevallen, wat ikzelf met 7 diagnoses en zeven behandelingen met gemengde resultaten wellicht ben. Sowieso hebben we te veel vertrouwen in dit soort behandelingen, stelt systeemtherapeut Flip Jan van Oenen. Toch lijkt DSM-5 en zijn methodes intussen het heilige geschrift van psychologen.

Kutkastje naar de tyfusmuur

Ik heb dit zich allemaal zien ontvouwen in de jaren dat ik kind aan huis bij de GGZ ben geworden. "Maar die tandartsen dan, Jeroen. Wat daarmee?" Goede vraag, ook precies op het juiste moment dat u hem stelt. Ik zal u vertellen waar het helemaal wrang wordt.

Als kind aan huis moest ik iedere keer weer naar de huisarts voor een doorverwijzing, die dan zegt dat het inderdaad ongebruikelijk is als je vaak het leven niet ziet zitten. Soms moet je zelf dan iemand zoeken voor jouw type klachten, omdat de huisarts niemand weet, of de persoon die ze weten 'vol zit'. "Kijk dan maar op de website van je zorgverzekeraar." Er zijn een hoop scenario's in je leven waarin het antwoord 'de website van je zorgverzekeraar' niet heel wenselijk is. De website van de zorgverzekeraar heeft de gebruiksvriendelijkheid en metaforische functionaliteit van een Russische tank uit 1928: erg omslachtig en zeker niet fijnmazig. Daarom hang ik met vijf psychologen aan de lijn die of zeggen dat ze vol zitten of zeggen dat ze helemaal niet in ADHD gespecialiseerd zijn, terwijl mijn huisarts of de website dat wel beweerde.

Ik ging terug naar de huisarts met deze bevindingen. Ze verwees mij door naar psy-ned.nl, die zouden me kunnen helpen. Een vondst. Op hun website stond een telefoonnummer onder de kop "Altijd een psycholoog die bij je past!" met daarbij "Direct afspraak of advies". Dat klonk erg goed, zo goed dat ik niet eens argwanend werd. Ik belde op, somde in een kwartier mijn kastje-van-de-muur reis op en ze vertelde me daarna het volgende. "Ik moet je wel zeggen, dat dit gaat om zorg die niet vergoed wordt." "Om hoeveel gaat het dan", vroeg ik? "€95 euro per consult, dat is per uur."

Omdat geld oneerlijkheid in de hand werkt, ben ik overal waar geld zich eenvoudig lijkt op te hopen direct sceptisch. Ter vergelijking, timmermannen doen het voor tussen €30 tot €50 per uur en overlijden niet aan honger. Psychologen zitten hier in de praktijk (ha-ha) te graaien. Waar we vinden dat tandartsen te veel verdienen doen de psychologen daar sierlijk aan mee. Die jonge psycholoog waar ik eerder over vertelde zei me ooit: "Ik vind het bizar hoeveel ik in private consulten kan verdienen." Die was nog niet helemaal verpest in de zin dat hij dit geen normaal tarief vond. Ik denk dat veel verdienen in de zorg moreel lastig is. Ik heb het dan niet over de verpleegsters en zorgmedewerkers die juist te weinig verdienen, laat dat duidelijk zien. Als je mensen helpt, voel je je daar goed over, dat ervaar ik als docent ook. Hierdoor is het verleidelijk om niet nog eens de morele lat te leggen naast je inkomsten. Dit cynische vermoeden werd voor mij bevestigt in een peiling uit 2017 waarin D66 en VVD een groot deel van de stemmen pakken. D66 is naar mijn weten al jaren voorstander van de marktwerking in de zorg en de VVD wordt al decennia weggezet als de zorg slopers (met nuances). (VVD geeft deze bezuinigingen ook toe, en toegeven dat moeilijke dingen nooit leuk zijn, dat helpt). Het is hoopvol dat GroenLinks het ook goed doet in die peiling, in hun programma gaat meer geld naar de zorg.

Het probleem is niet dat psychologen erbij klussen, dat moeten ze lekker doen voor de personen die daarvoor in de buidel willen tasten. Het probleem is dat mensen zoals ik - ik ben relatief mild, denk aan mensen als een Charlotte Bouwman die suïcidaal is - door deze bedenkelijke organisatie niet goed toegankelijke zorg hebben.

Dus ik hang met zo'n uiterst zorgzame mevrouw aan de telefoon, die weet welke barre tocht ik ben doorgaan om bij hen te komen, die hoort dat ik het vrij raar vind dat het zo gaat. Zij besluit mij de volgende woorden mee te delen: "Ja, het is echt een rotsysteem he, die zorg." Op een toon die zegt: "Maar iets er aan doen is niet mijn werk." Dan word ik link.

Ik snap dat je het systeem niet hebt ontworpen, dat dat het resultaat is van lelijke tendensen in onze maatschappij. Want ook hier heeft marktwerking een tumor van jewelste achtergelaten en die groeit en groeit maar. Natuurlijk is het lastig is om deze tumor te behandelen, maar mijn sympathie zwicht zodra ik het passieve toekijken zie. Ik voel me dan alsof ik zit te spartelen, te watertrappelen in het diepe. Waar vervolgens de badmeester vanaf zijn hoge, zeker niet slecht betaalde stoeltje, roept: "Jeetje wat lullig, was het maar niet zo diep!" Psychologen roepen altijd dat ze zo graag goede zorg willen leveren. Wellicht moeten ze zich dan eens ontfermen over het traject voordat de behandeling begint. Want ik voel me zeker nog niet top, maar blijf om deze reden helaas (soms) wel weg van een behandeling die ik eigenlijk nodig denk te hebben.

Ik zei dit niet tegen haar. Nadat ik mijn historie had opgesomd, ze met een collega had besproken wat er aan de hand was, zei ze dat ze mij niet konden helpen, dat mijn geval te specialistisch is.

Dan, als ik ben afgekoeld, vraag ik me af wat ze hadden moeten zeggen? Kunnen ze echt iets doen? Ben ik alleen afgegaan op een telefoongesprek om te beweren hoe een hele beroepsgroep handelt? Dat zou kortzichtig zijn en gefundeerd door frustratie. Maar het is niet dit ene voorval.

Bovendien is het niet alleen het voortraject, er is iets gortig mis met de GGZ. Enerzijds wordt door het systeem de zorg totaal niet toegankelijk gemaakt of op individu afgestemd. Anderzijds, zoals psychiater Dirk de Wachter regelmatig zegt, gaan we wellicht ook te snel naar de psycholoog. Hierdoor wordt die druk alleen maar groter. In de podcast die ik refereerde, stelt psychiater Jim van Os dat door al deze kliniekjes voor huis-tuin-en-keuken psychologie de echte, zware gevallen buiten de boot vallen. Want daar wil niemand zijn handen aan branden, 'die zijn te duur', stelt hij. Marktwerking zonder strikt toezicht in de zorg werkt niet. Goh, wie had dat verwacht? Ik wil me zelf niet graag een slachtoffer maken, mezelf een zwaar geval noemen, maar het lijkt er wel zoveel op dat ik de verklaring in ieder geval niet meer kan negeren als mogelijk.

Iets doen

We hebben overigens genoeg mensen om kabaal te maken. In Nederland staan we op een keurig 4e plek als het gaat om psychiater dichtheid. We hebben 1 psycholoog per 1000 inwoners, dat zijn slechts de GZ-psychologen, wat een subset is van alle psychologen. Psycholoog is geen beschermde titel, dus met al die spirituele kwakzalvers erbij hebben we een heus leger. Als jij ook nog helpt, dat zou helemaal mooi zijn.

Ik stelde in het begin dat er maar twee opties zijn waarom ik een palet aan diagnoses heb mogen ontvangen. Dat is niet helemaal eerlijk. Een mens verandert, zijn omgeving ook. Het gedrag van de mens is onderhevig aan deze twee. De veranderende omgeving die corona bewerkstelligt doet bij mij een flinke duit in het depressieve zakje. Niet alleen ik, want noodklokken over de GGZ zijn meermaals geluid ten tijden van corona.

De gemiddelde wachttijd lijkt zeker 10 weken. Dat is 2,5 maand, ruwweg. Stel je voor: Je volgende beenbreuk kan je pas over 2.5 maand terecht. Je volgende keer dat je denkt een SOA te hebben kan je pas over 2.5 maand terecht. De volgende keer dat je een bobbeltje op een verdacht plekje hebt, kan je pas over 2.5 maand terecht.

Wat nu? Je kan helpen door https://lijmdezorg.nl/ te tekenen en te volgen, een initiatief wat deze problemen wil aanpakken. Zij zijn hard aan het werk om de GGZ (en jeugdzorg) op de politieke agenda te krijgen. Begin mei kwamen daar de eerste optimistisch positieve geluiden over het agenderen van deze problematiek.

Wat begon als een kritische column eindigt in een activistisch pleidooi. Normaal ben ik niet zo activistisch. Het komt wel goed uit dat ik mezelf boos kan maken over deze kwestie en deze energie wil ik gebruiken op een manier die voor mij uitkomt, dat is met de pen. Maak wat geluid over de zorg, vooral nu, want op vele vlakken morrelt het in de zorg en dit is er een van. En als je het niet doet voor dit elektron, doe het dan voor 90.000 (of 34.000) wachtenden voor mij.

Dit is letterlijk de bevestiging die ik kreeg voor mijn GGZ aanvraag.

Ik heb in het oerwoud inmiddels iets gevonden wat vergoedt wordt en als het goed is ik snel terecht kan. Dit vond ik op een website die welshop.nl heet, alsof je een online bubbelbad koopt. Aansluitend met mijn anti-kapitalistisch pleidooi kreeg ik een bevestigingsmail met "Uw bestelling is geplaatst." Er is voor mij en het systeem een weg te gaan.

 20
 0

Lekker gelezen? Geef me een kudo! (gewoon klikken, geen login)


Lees ook: